Berglopen

Groeven en mijnbouw

Een groeve is een vorm van mijnbouw waar zand, natuursteen of mineralen worden ontgonnen. Die ontginning kan zowel in openlucht (dagbouw) als ondergronds gebeuren. We spreken dan van dagbouwgroeven en ondergrondse groeven.

De geschiedenis van mijnbouw in België en Nederland gaat terug tot circa 4000 jaar v. chr. toen er zowel in Spiennes als in Rijkcholt op grote schaal ondergronds vuursteen ontgonnen werd. Men haalde de vuursteen uit de grond door het graven van diepe putten. Wanneer deze putten enige diepte bereikt hadden ging men vervolgens de vuursteen verder uit de grond halen dmv van horizontale drijfgangen tot zover het daglicht reikte en men het hele proces enkele meters verderop herhaalde. Zo raakten de horizontale gangen met elkaar verbonden en ontstond de eerste vorm van mijnbouw in de mensheid.

Tijdens de Romeinse Tijd ontstaan er in het huidige België en Nederland nieuwe vormen van mijnbouw. Dankzij hun grote ervaring als bouwheren beschikten ze ook over een grote kennis over het ontginnen van diverse gesteentes en de diverse toepassingen ervan. In het Waalse Borinage, waar de steenkoollagen haast tot tegen het oppervlakte reiken, wordt er voor het eerst in de streek steelkool ontgonnen via dagbouwgroeves. Rondom Dinant wordt een “zwartmarmer” ontgonnen dat werd gebruikt in mozaïeken in de Romeinse villa’s. In de regio van Maastricht wordt er een gele kalksteensoort ontgonnen die de Romeinen “Marga” noemden, tegenwoordig in de volksmond bekend als “mergel”. De Limburgse mergel werd gebruikt als bemesting voor het veld, maar ook als bouwsteen. Ook de aanwezige vuursteen die zich in het mergelpakket bevond werd ontginnen als bouwsteen. De Romeinse Muur in Tongeren is dan ook opgebouwd uit vuursteen en mergelblokken.

Vanaf de Middeleeuwen ontstond er grote vraag naar bouwstenen voor de steeds uitbreidende steden. Op vele plaatsen ontstaan steengroeven waar dmv dagbouw de nodige bouwsteen ontgonnen werd. Het ontgonnen gesteente is streek gebonden en iedere steensoort heeft zo zijn eigen specifieke kenmerken en toepassingen. Sommige steensoorten waren zeer geliefd bij de middeleeuwse bouwheren en werden desondanks de hoge transportkosten soms zeer ver getransporteerd. In de Late Middeleeuwen startte men in de streek rond Riemst en Maastricht met het ondergronds ontginnen van bouwsteen. Rond de 14e eeuw bereikte de vraag naar de Limburgse Mergel een hoogtepunt, waardoor sommige groeves op zo’n grootschalige manier ontgonnen werden dat er honderden mensen betrokken waren bij de ontginning, vervoer en het steenhouwen van de mergelblokken. Op korte periode tijd werden er imposante ondergrondse galerijen ontgonnen die resulteerden in kilometerslange onderaardse gangen.

Naast bouwsteen worden er vanaf de late middeleeuwen ook steeds meer andere delfstoffen ontgonnen zoals steenkool, lood en zink. Reeds in de 14e eeuw telt Borinage verschillende steenkoolmijnen, waar met via dagbouw de aanwezige steenkool ontgon. Ook in Kelmis wordt er dan reeds zink ontginnen en te Blieberg naast zink ook lood. Vanaf de 16e eeuw start men ook in Luik met het ontginnen van steenkool.

Soorten groeven en mijnen:

Kalksteengroeven

Kalksteen is sedimentair gesteente dat ontstaat door de opeenhoping van (kalkhoudende) stoffelijke overblijfselen van in zee levende organismen. Kalksteen en Mergel worden niet alleen ontgonnen als bouwsteen, maar ook als grondstof voor de cementindustrie. In de Limburgse mergelstreek bevinden zich enkele grootschalige dagbouwgroeves waar kalksteen op grote schaal werd ontgonnen.

Zandsteengroeven

Zandsteen is een sedimentair gesteente dat voornamelijk bestaat uit zandkorrels. Het gesteente werd voornamelijk ontgonnen als bouwsteen of om te gebruiken als straatsteen.

Hardsteen en natuursteen:

In Wallonië treft men enkele hardere gesteentes aan.

Schist:


Kalkgroeven

Cementgroeven

Kalksteen en Mergel worden niet alleen ontgonnen als bouwsteen, maar ook als grondstof voor de cementindustrie. In de Limburgse mergelstreek bevinden zich enkele grootschalige dagbouwgroeves waar kalksteen op grote schaal werd ontgonnen.

  • ENCI Groeve
  • CBR Groeve

Fosfaatgroeven:

Zandgroeven

Zilverzand vormt een belangrijke basisgrondstof voor de glasindustrie. Het bedrijf Sibelco is wereldwijd marktleider op de ontginning van zilverzand en exploiteert in Belgisch Limburg enkele zandgroeves in Dessel-Mol, Lommel en Maasmechelen. Deze zandafzettingen zijn ontstaan tijdens het Mioceen en behoren tot de Formatie van Bolderberg.

  • Sibelco Groeve “Berg” Mechelse Heide